Borsanın Tarihi

Mahalli gümrükler kaldırılmış, gümrük resmi % 3’lere düşürülmüş. Dış ticaretin para ve kredili alım satım işleri Galata bankerleri tarafından yürütülmüş.

1863 yılında Fransız ve İngiliz sermayesi vasıtasıyla “Bank-ı Osmani-yi Şahane” kurulmuş. Avrupa finans gücü Osmanlı Devletinin para piyasasına “Osmanlı Bankası” adı ile girmiş. O zamanlar Galata bankerleri rakipsiz pozisyonlarını kaybetmekle birlikte, Devletin malî yapısından tamamen çekilmemişler.       

Osmanlı’da ilk borsa Fransa borsa sistemine benzeyen şekilde 1866’da “Der saadet Tahvilat Borsası” adıyla İstanbul’da kurulmuş.

Galata Borsası çok fazla ayakta duramamış, 1874 yılında çıkarılan bir nizamname ile kontrol altına alınmaya başlanmış. Tarihçilerin ifadesi ile, özellikle birçok insanın kandırılması ve mağdur duruma düşürülmesi sebep gösterilmiş ve borsa üzerinde Devlet denetimi kurulmuş.

1906 yılında çıkarılan bir nizamname ile Der saadet Tahvilât Borsa’sı, Esham ve Tahvilat Borsası’na dönüşmüş.

Borsa, Avrupa’da ise 1487 yılında Anvers’te kurulmuş… 16. Yüzyılda Amsterdam (Hollanda) borsası yükselmeye başlamış. 16. yüzyıl içinde Paris ve Londra, 17. yüzyılda Berlin ve Basel, 18. yüzyılda Viyana, New York, 19. yüzyılda ise, Brüksel, Roma, Milano, Madrid, İstanbul ve Tokyo borsaları sırasıyla kurulmuş…

Borsanın günümüz tarihi hepimizin malumu…

Dünya borsalarında hisseleri iki türlü okumak mümkün… Birinci görünen yüzü… Hisselerin artışı veya azalışı… Hisse değer artışlarını özellikle ABD ve Avrupa piyasalarındaki iktisadi ve sosyal istatistikî rakamlar borsaların endekslerini doğrudan etkilemekte…

Üretim, yatırım ve ihracat rakamları borsayı niçin doğrudan doğruya etkilemiyor, gelişmiş ülkelerin iktisadi durumu ülkelerdeki borsayı yükseltiyor veya düşürüyor merak ediyorum. Hissesi olan firmanın potansiyeli hisseyi doğrudan etkileyemiyor, uluslar arası bir iktisadi firma bütün borsaları etkileye biliyor. ABD Merkez Bankası Başkanının konuşması bakıyorsunuz ki her yeri sarsıyor, bir kredi derecelendirme kuruluşu bir anda etkiliyor da, o ülkenin en yetkili üst ekonomi yöneticisi bazen piyasayı etkilemekte zorlanıyor.

Burada iki ihtimal var.

1.      Hisselere para yatıranlar çoğunlukta uluslar arası para sahipleri olabilir mi? Bütün dünya borsalarını etkileyen bir para gücü var demektir. O para gücü o ülke borsasının iktisadi durumuna değil de, belli başlı diğer ülkelerin iktisadi gücüne göre bir düzen kurmuş mu demek lazım… Bütün ağırlık gelişmiş ülkelere endeksli yapılandırılıyor demek…

2.      Bu paralar kiralık paralar gibi rast gele borsalara girip çıkıyor denebilir mi? Dünya borsalarının çoğunda yabancı yatırımcı oranı yüzde ellinin üzerinde… Hani borsalar kime çalışıyor sormak iyi mi?

Her ülkenin borsalarında o ülkenin kendi iktisadi güç ölçüsü ne kadar? Sorulabilir mi?

Borsalar o ülkenin maliyesine ne kadar kar getiriyor? İktisadi hayatına ne kadar güç veriyor? Ülkenin işsizliğine ne kadar katkıda bulunuyor? Üretimini teşvik ediyor mu? Ben bilmiyorum…